Özel şekillendirilmiş kontrol olarak tanımlayacağımız bu kontroller, Control veya WebControl sınıflarından doğrudan türetilmiş olup, programcı tarafından belirlenmiş HTML içeriği render eder. WebControl sınıfı, Control sınıfından inherit edilmiş olup Control sınıfının özellikleriyle beraber kontrollerin renk, font gibi görsel yönlerinin yönetilmesini sağlayan özellikler sunar. Bu yöntemle geliştirilmiş kontrolün tag yapısını ve içeriğini genellikle programcı HTML ifadeler yazarak oluşturur. Bunu da daha önce kendisinden bahsettiğimiz HtmlTextWriter nesnesi aracılığıyla yapar. Bu bölümde daha detaylı göreceğimiz HtmlTextWriter sınıfı, kontrolleri render edip HTML çıktısını oluşturma, elementlere ait attribute tanımlamaları yapma, style attribute oluşturma gibi servisleri sağlar. HtmlTextWriter sınıfının bu amaçla kullanılan önemli metodları şunlardır;

AddAttribute(): RenderBeginTag() metodu tarafından açılmış HTML tagına attribute ekler.

AddStyleAttribute(): RenderBeginTag() metodu tarafından açılmış HTML tagına CSS attribute ekler.

RenderBeginTag(): Bir başlangıç HTML tagını render eder.

RenderEndTag(): Bir bitiş HTML tagını render eder.

Write(): Browserda görünmek üzere düz metin yazdırır.

WriteBreak(): <br/> HTML tagını yazdırır.

AddAttribute() veya AddStyleAttribute() methodlarını ihtiyacımız kadar birden fazla kullanabiliriz. Bu tür metodları, RenderBeginTag() metodundan önce çağırmaya dikkat etmeliyiz. RenderBeginTag() metodu çalıştığı zaman bütün attributeler açılış tagına eklenmiş olur.

HtmlTextWriter sınıfına ait bu metodlar parametre olarak string veya aşağıdaki enumeration türündeki değerleri alır;

HtmlTextWriterTag: En çok kullanılan HTML taglarının listesini içerir.

HtmlTextWriterAttribute: En çok kullanılan HTML attributelerinin listesini içerir.

HtmlTextWriterStyle: En çok kullanılan CSS attributelerinin listesini içerir.

Özel kontrol geliştirirken işlemlerin doğru zamanda gerçekleşmesi açısından taban aldığımızın sınıfın(Control veya WebControl) hangi metodlarını override edeceğimiz önem arzetmektedir. Control ve WebControl sınıfların ortak ve ayrık metodları bulunur. Yeri geldikçe bu metodlardan bahsedeceğiz. Şimdilik WebControl’ün başlangıç için bilmemiz gereken metodlarından bahsedelim;

RenderBeginTag(): Açılmış HTML tagını açılma aşamasında özel bir içerikle render etmek için kullanılır. Parametre olarak HtmlTextWriter türünde değer alır.

RenderEndTag(): Açılmış HTML tagını kapatılma aşamasında özel bir içerikle render etmek için kullanılır. Parametre olarak HtmlTextWriter türünde değer alır.

ApplyStyle(): Web kontrolüne style uygulamak için kullanılır. Parametre olarak System.Web.UI.WebControls.Style türünde değer alır.

CopyBaseAttributes() : Bir web server kontrolünün Style sınıfından türememiş olan property’lerini bu metodu çağıran kontrole kopyalamak için kullanılır. CopyBaseAttributes() metodu, WebControl türünde parametre alıp kaynak kontrolün AccessKey, Enabled, ToolTip, TabIndex ve Attributes property’lerini kopyalar.

Render(): HtmlTextWriter türünde değer alarak kontrolün istemci tarafındaki HTML element içeriğini oluşturur.

Bir ASP.NET sayfası çalıştırıldığı zaman, sayfa içerisindeki web kontrollerinin RenderControl() metodlarına HtmlTextWriter nesnesi gönderilerek çağrılır. RenderControl() metodu, kontrole ait protected modundaki Render() metoduna elçilik eder. Render() metodu, RenderBeginTag(), RenderContents() ve RenderEndTag() metodlarını uygular. Bu üç metod da daha önce parametre olarak RenderControl() metoduna gönderilmiş aynı HtmlTextWriter nesnesini kullanılır. Her metod, görevleri doğrultusunda oluşturduğukları HTML çıktıyı, HtmlTextWriter nesnesine ekler. Bu metodların tamamlanmasından sonra ASP.NET engine, kontrolden geri dönen HtmlTextWriter nesnesini handle eder ve ona göre browsera gönderilecek HTML çıktıya ekler. Custom kontrol geliştiriken bu metodların hepsi kullanılmak zorunda değildir. Sadece Render() veya RenderContents() metodlarıyla ilgili HTML çıktı oluşturulabilir.

Doğrudan Control sınıfından inherit edilmiş custom kontrollerde genellikle Render() metodu kullanılır. Aşağıdaki örnekte basit bir custom kontrol kodu gösterilmiştir. Bu kontrol, büyüklüğü ve rengi bizim tarafımızdan belirlenen bir başlık oluşturur.

[Baslik.cs]

<%@ Register Assembly="OrnekWebKontrol"
	Namespace="OrnekWebKontrol" TagPrefix="cc1" %>
. . . . .

    Örneğimizi, konunun başında bahsettiğimiz metodları kullanarak ta oluşturabiliriz. Baslik dosyasına ZeminRenk isimli bir property ekleyip Render metodunu aşağıdaki gibi düzenleyelim.
[Baslik.cs]
view plaincopy to clipboardprint?
public class Baslik : Control   
{   
    . . .   
    string _zeminRenk;   
  
    //Fontun zemin rengi   
    public string ZeminRenk   
    {   
        get  
        {   
            return _zeminRenk;   
        }   
        set  
        {   
            _zeminRenk = value;   
        }   
    }//ZeminRenk   
  
    protected override void Render(HtmlTextWriter writer)   
    {   
        writer.AddAttribute("size", _boyut.ToString());   
        writer.AddStyleAttribute("background-color", ZeminRenk);   
        writer.RenderBeginTag("font");   
        writer.Write(_metin);   
        writer.RenderEndTag();   
    }//Render   
}//Baslik  
public class Baslik : Control
{
    . . .
    string _zeminRenk;
    //Fontun zemin rengi
    public string ZeminRenk
    {
        get
        {
            return _zeminRenk;
        }
        set
        {
            _zeminRenk = value;
        }
    }//ZeminRenk
    protected override void Render(HtmlTextWriter writer)
    {
        writer.AddAttribute("size", _boyut.ToString());
        writer.AddStyleAttribute("background-color", ZeminRenk);
        writer.RenderBeginTag("font");
        writer.Write(_metin);
        writer.RenderEndTag();
    }//Render
}//Baslik
Kontrolü, bu haliyle tasarım anında sayfanın üzerine eklediğimizde küçük bir nokta olarak görülecektir. Property’lerini set etmeden mouse ile onu seçmek pek kolay olmayacaktır. Bunu aşmak için _metin değişkenine default bir değer verilebilir.
Private _metin As String = “Başlık giriniz!”
private string _metin=”Başlık giriniz!”;
Böylece kontrol, sayfanın üzerine taşındığında Metin property’si “Başlık giriniz!” olarak set edilmiş olur.
PÜF
TextBox gibi bazı kontrolleri, form elementi içerisinde kullakmak zorundayız. Eğer bu kontrolleri, form elementi dışında tanımlarsak “…must be placed inside a form tag with runat=server” hata mesajıyla karşılaşırız. Bu şekilde geliştirdiğimiz kontrollerin, “runat=server” özellikteki form elementinin içerisinde render edilmesini zorunlu kılmak için Page.VerifyRenderingInServerForm() metodu kullanılır. Custom kontrol, bu metoda parametre olarak geçilir. Bu işlemin, AddAttributesToRender() veya Render()/RenderContent() metodlarında yapılması tavsiye edilir.

    
protected override void AddAttributesToRender(HtmlTextWriter writer)   
{   
    Page page = this.Page;   
    if (page != null)   
    {   
        page.VerifyRenderingInServerForm(this);   
    }   
    . . .   
}  

Özel şekillendirilmiş kontrol olarak tanımlayacağımız bu kontroller, Control veya WebControl sınıflarından doğrudan türetilmiş olup, programcı tarafından belirlenmiş HTML içeriği render eder. WebControl sınıfı, Control sınıfından inherit edilmiş olup Control sınıfının özellikleriyle beraber kontrollerin renk, font gibi görsel yönlerinin yönetilmesini sağlayan özellikler sunar. Bu yöntemle geliştirilmiş kontrolün tag yapısını ve içeriğini genellikle programcı HTML ifadeler yazarak oluşturur. Bunu da daha önce kendisinden bahsettiğimiz HtmlTextWriter nesnesi aracılığıyla yapar. Bu bölümde daha detaylı göreceğimiz HtmlTextWriter sınıfı, kontrolleri render edip HTML çıktısını oluşturma, elementlere ait attribute tanımlamaları yapma, style attribute oluşturma gibi servisleri sağlar. HtmlTextWriter sınıfının bu amaçla kullanılan önemli metodları şunlardır;

AddAttribute(): RenderBeginTag() metodu tarafından açılmış HTML tagına attribute ekler.

AddStyleAttribute(): RenderBeginTag() metodu tarafından açılmış HTML tagına CSS attribute ekler.

RenderBeginTag(): Bir başlangıç HTML tagını render eder.

RenderEndTag(): Bir bitiş HTML tagını render eder.

Write(): Browserda görünmek üzere düz metin yazdırır.

WriteBreak(): <br/> HTML tagını yazdırır.

AddAttribute() veya AddStyleAttribute() methodlarını ihtiyacımız kadar birden fazla kullanabiliriz. Bu tür metodları, RenderBeginTag() metodundan önce çağırmaya dikkat etmeliyiz. RenderBeginTag() metodu çalıştığı zaman bütün attributeler açılış tagına eklenmiş olur.

HtmlTextWriter sınıfına ait bu metodlar parametre olarak string veya aşağıdaki enumeration türündeki değerleri alır;

HtmlTextWriterTag: En çok kullanılan HTML taglarının listesini içerir.

HtmlTextWriterAttribute: En çok kullanılan HTML attributelerinin listesini içerir.

HtmlTextWriterStyle: En çok kullanılan CSS attributelerinin listesini içerir.

Özel kontrol geliştirirken işlemlerin doğru zamanda gerçekleşmesi açısından taban aldığımızın sınıfın(Control veya WebControl) hangi metodlarını override edeceğimiz önem arzetmektedir. Control ve WebControl sınıfların ortak ve ayrık metodları bulunur. Yeri geldikçe bu metodlardan bahsedeceğiz. Şimdilik WebControl’ün başlangıç için bilmemiz gereken metodlarından bahsedelim;

RenderBeginTag(): Açılmış HTML tagını açılma aşamasında özel bir içerikle render etmek için kullanılır. Parametre olarak HtmlTextWriter türünde değer alır.

RenderEndTag(): Açılmış HTML tagını kapatılma aşamasında özel bir içerikle render etmek için kullanılır. Parametre olarak HtmlTextWriter türünde değer alır.

ApplyStyle(): Web kontrolüne style uygulamak için kullanılır. Parametre olarak System.Web.UI.WebControls.Style türünde değer alır.

CopyBaseAttributes() : Bir web server kontrolünün Style sınıfından türememiş olan property’lerini bu metodu çağıran kontrole kopyalamak için kullanılır. CopyBaseAttributes() metodu, WebControl türünde parametre alıp kaynak kontrolün AccessKey, Enabled, ToolTip, TabIndex ve Attributes property’lerini kopyalar.

Render(): HtmlTextWriter türünde değer alarak kontrolün istemci tarafındaki HTML element içeriğini oluşturur.

Bir ASP.NET sayfası çalıştırıldığı zaman, sayfa içerisindeki web kontrollerinin RenderControl() metodlarına HtmlTextWriter nesnesi gönderilerek çağrılır. RenderControl() metodu, kontrole ait protected modundaki Render() metoduna elçilik eder. Render() metodu, RenderBeginTag(), RenderContents() ve RenderEndTag() metodlarını uygular. Bu üç metod da daha önce parametre olarak RenderControl() metoduna gönderilmiş aynı HtmlTextWriter nesnesini kullanılır. Her metod, görevleri doğrultusunda oluşturduğukları HTML çıktıyı, HtmlTextWriter nesnesine ekler. Bu metodların tamamlanmasından sonra ASP.NET engine, kontrolden geri dönen HtmlTextWriter nesnesini handle eder ve ona göre browsera gönderilecek HTML çıktıya ekler. Custom kontrol geliştiriken bu metodların hepsi kullanılmak zorunda değildir. Sadece Render() veya RenderContents() metodlarıyla ilgili HTML çıktı oluşturulabilir.

Doğrudan Control sınıfından inherit edilmiş custom kontrollerde genellikle Render() metodu kullanılır. Aşağıdaki örnekte basit bir custom kontrol kodu gösterilmiştir. Bu kontrol, büyüklüğü ve rengi bizim tarafımızdan belirlenen bir başlık oluşturur.

[Baslik.cs]

<%@ Register Assembly="OrnekWebKontrol"
	Namespace="OrnekWebKontrol" TagPrefix="cc1" %>
. . . . .

    Örneğimizi, konunun başında bahsettiğimiz metodları kullanarak ta oluşturabiliriz. Baslik dosyasına ZeminRenk isimli bir property ekleyip Render metodunu aşağıdaki gibi düzenleyelim.
[Baslik.cs]
view plaincopy to clipboardprint?
public class Baslik : Control   
{   
    . . .   
    string _zeminRenk;   
  
    //Fontun zemin rengi   
    public string ZeminRenk   
    {   
        get  
        {   
            return _zeminRenk;   
        }   
        set  
        {   
            _zeminRenk = value;   
        }   
    }//ZeminRenk   
  
    protected override void Render(HtmlTextWriter writer)   
    {   
        writer.AddAttribute("size", _boyut.ToString());   
        writer.AddStyleAttribute("background-color", ZeminRenk);   
        writer.RenderBeginTag("font");   
        writer.Write(_metin);   
        writer.RenderEndTag();   
    }//Render   
}//Baslik  
public class Baslik : Control
{
    . . .
    string _zeminRenk;
    //Fontun zemin rengi
    public string ZeminRenk
    {
        get
        {
            return _zeminRenk;
        }
        set
        {
            _zeminRenk = value;
        }
    }//ZeminRenk
    protected override void Render(HtmlTextWriter writer)
    {
        writer.AddAttribute("size", _boyut.ToString());
        writer.AddStyleAttribute("background-color", ZeminRenk);
        writer.RenderBeginTag("font");
        writer.Write(_metin);
        writer.RenderEndTag();
    }//Render
}//Baslik
Kontrolü, bu haliyle tasarım anında sayfanın üzerine eklediğimizde küçük bir nokta olarak görülecektir. Property’lerini set etmeden mouse ile onu seçmek pek kolay olmayacaktır. Bunu aşmak için _metin değişkenine default bir değer verilebilir.
Private _metin As String = “Başlık giriniz!”
private string _metin=”Başlık giriniz!”;
Böylece kontrol, sayfanın üzerine taşındığında Metin property’si “Başlık giriniz!” olarak set edilmiş olur.
PÜF
TextBox gibi bazı kontrolleri, form elementi içerisinde kullakmak zorundayız. Eğer bu kontrolleri, form elementi dışında tanımlarsak “…must be placed inside a form tag with runat=server” hata mesajıyla karşılaşırız. Bu şekilde geliştirdiğimiz kontrollerin, “runat=server” özellikteki form elementinin içerisinde render edilmesini zorunlu kılmak için Page.VerifyRenderingInServerForm() metodu kullanılır. Custom kontrol, bu metoda parametre olarak geçilir. Bu işlemin, AddAttributesToRender() veya Render()/RenderContent() metodlarında yapılması tavsiye edilir.

    
protected override void AddAttributesToRender(HtmlTextWriter writer)   
{   
    Page page = this.Page;   
    if (page != null)   
    {   
        page.VerifyRenderingInServerForm(this);   
    }   
    . . .   
}  

ASP.NET tabanlı site hazırlarken gerek sunucu ile istemci arasındaki işleyişi izlemek gerekse web tabanlı özel kontrol geliştirirken request-response sürecindeki yol haritasını, Asp.NET yaşam döngüsünü bilmek sürece olan hakimiyetimizi artıracaktır. Asp.NET’in sayfa yaşam döngüsünde her request işleminde page nesnesi ve içindeki kontroller yeniden oluşturulur ve işlem sonucunda yok edilir. Bu oluşma-yok olma sürecinde bazı evre ve olaylar gerçekleşir. Bu evre ve olaylar, sayfa ve sayfa içerisindeki kontrollerin yaşam döngüsüyle ilintilidir. Burada Asp.NET yaşam döngüsünü hatırlayacak kadar burada özetlememiz faydalı olacaktır. Aşağıdaki tabloda sayfa ve kontrol bazlı yaşanan evreler gösterilmiştir.

Döngünün bu evrelerinde zamanı geldikçe ilgili event ve metodlar otomatik olarak tetiklenir. Bunları da şu şekilde özetleyebiliriz;

1.Page_PreInit

IsPostBack property’si okunup sayfanın ilk defa process edilip edilmediği öğrenilebilir. Dinamik kontrollerin oluşturulması, master page‘in programatik olarak uygulanması, theme propertysinin dinamik olarak set edilmesi bu metod içinde yapılır. Ayrıca bu metod içinde profile property’si okunabilir veya set edilebilir.


2.Page.Init + Control.Init

Döngünün ilk aşaması olan Initialization evresinde sayfaya ait control tree, tanımlı kontrollerle şekillenir ve önce page nesnesine ait Init eventi daha sonra her kontrolün ayrı Init eventi tetiklenir. Viewstate bilgisi henüz yüklenmemiştir.

3.Page.LoadViewState

Initialization aşamasından sonra ASP.NET, sayfanın Viewstate’ini yükler. Viewstate, sayfanın sunucuda en son process edilmiş durumunu içerir.

4. Page.ProcessPostData

Request ile birlikte gelmiş Postback data okunur ve ilgili kontrollere yüklenir


5. Page.Load + Control.Load

Sayfa üzerindeki kontroller, tümüyle yüklendikten sonra Load eventleri tetiklenir. Bu metoda, genellikle sayfa ilk defa çağrıldığı(Postback edilmediği) zaman yapılacak data binding işlemleri yazılır.


6. “Change” Events

Kontrollerin yeni değerleri(Postback) ile orijinal değerleri(Viewstate) karşılaştırılır ve durumu değişmiş kontrollerin ilgili eventleri tetiklenir.(TextChanged, SelectedIndexChanged …)


7. Validate

Sayfa üzerindeki validatorlerin server side eventleri tetiklenir. Böylece doğrulama işlemi sadece istemci tarafına bırakılmamış olur.

8. “Postback” Events

Postback işlemine neden olmuş kontrollerin eventleri çalışır. Örneğin bir buton tıklandığı zaman yapılacak işlemleri bu aşamada Button.Click, Button.Command gibi metodlarda bildiririz.


9. Page.PreRender + Control.PreRender

Sayfa render edilmeden ve Viewstate kayıt edilmeden önce yapılacak işlemler bu metodlarda yazılabilir. Özellikle kontroller üzerinde yapılacak son değişiklikler bu aşamada yapılır.


10. Page.SaveViewState

Kontrollerin yeni değerleri ve sayfanın durumu sunucuya yapılacak bir sonraki dönüşte hatırlansın diye Viewstate nesnesine kayıt edilir.


11. Page.Render

12. Page_Unload

Temizlik işlemlerinin yapıldığı bu evrede sayfa istemciye gönderilmiştir. Bu metodu açık kalmış dosya ve database bağlantıları kapatmak veya request-response ile ilgili loglama yapmak gibi işlemler için kullanılabilir.

http://www.ahmetkaymaz.com/2007/06/05/aspnet-page-life-cyclesayfa-yasam-dongusu/

ASP.NET tabanlı site hazırlarken gerek sunucu ile istemci arasındaki işleyişi izlemek gerekse web tabanlı özel kontrol geliştirirken request-response sürecindeki yol haritasını, Asp.NET yaşam döngüsünü bilmek sürece olan hakimiyetimizi artıracaktır. Asp.NET’in sayfa yaşam döngüsünde her request işleminde page nesnesi ve içindeki kontroller yeniden oluşturulur ve işlem sonucunda yok edilir. Bu oluşma-yok olma sürecinde bazı evre ve olaylar gerçekleşir. Bu evre ve olaylar, sayfa ve sayfa içerisindeki kontrollerin yaşam döngüsüyle ilintilidir. Burada Asp.NET yaşam döngüsünü hatırlayacak kadar burada özetlememiz faydalı olacaktır. Aşağıdaki tabloda sayfa ve kontrol bazlı yaşanan evreler gösterilmiştir.

Döngünün bu evrelerinde zamanı geldikçe ilgili event ve metodlar otomatik olarak tetiklenir. Bunları da şu şekilde özetleyebiliriz;

1.Page_PreInit

IsPostBack property’si okunup sayfanın ilk defa process edilip edilmediği öğrenilebilir. Dinamik kontrollerin oluşturulması, master page‘in programatik olarak uygulanması, theme propertysinin dinamik olarak set edilmesi bu metod içinde yapılır. Ayrıca bu metod içinde profile property’si okunabilir veya set edilebilir.


2.Page.Init + Control.Init

Döngünün ilk aşaması olan Initialization evresinde sayfaya ait control tree, tanımlı kontrollerle şekillenir ve önce page nesnesine ait Init eventi daha sonra her kontrolün ayrı Init eventi tetiklenir. Viewstate bilgisi henüz yüklenmemiştir.

3.Page.LoadViewState

Initialization aşamasından sonra ASP.NET, sayfanın Viewstate’ini yükler. Viewstate, sayfanın sunucuda en son process edilmiş durumunu içerir.

4. Page.ProcessPostData

Request ile birlikte gelmiş Postback data okunur ve ilgili kontrollere yüklenir


5. Page.Load + Control.Load

Sayfa üzerindeki kontroller, tümüyle yüklendikten sonra Load eventleri tetiklenir. Bu metoda, genellikle sayfa ilk defa çağrıldığı(Postback edilmediği) zaman yapılacak data binding işlemleri yazılır.


6. “Change” Events

Kontrollerin yeni değerleri(Postback) ile orijinal değerleri(Viewstate) karşılaştırılır ve durumu değişmiş kontrollerin ilgili eventleri tetiklenir.(TextChanged, SelectedIndexChanged …)


7. Validate

Sayfa üzerindeki validatorlerin server side eventleri tetiklenir. Böylece doğrulama işlemi sadece istemci tarafına bırakılmamış olur.

8. “Postback” Events

Postback işlemine neden olmuş kontrollerin eventleri çalışır. Örneğin bir buton tıklandığı zaman yapılacak işlemleri bu aşamada Button.Click, Button.Command gibi metodlarda bildiririz.


9. Page.PreRender + Control.PreRender

Sayfa render edilmeden ve Viewstate kayıt edilmeden önce yapılacak işlemler bu metodlarda yazılabilir. Özellikle kontroller üzerinde yapılacak son değişiklikler bu aşamada yapılır.


10. Page.SaveViewState

Kontrollerin yeni değerleri ve sayfanın durumu sunucuya yapılacak bir sonraki dönüşte hatırlansın diye Viewstate nesnesine kayıt edilir.


11. Page.Render

12. Page_Unload

Temizlik işlemlerinin yapıldığı bu evrede sayfa istemciye gönderilmiştir. Bu metodu açık kalmış dosya ve database bağlantıları kapatmak veya request-response ile ilgili loglama yapmak gibi işlemler için kullanılabilir.

http://www.ahmetkaymaz.com/2007/06/05/aspnet-page-life-cyclesayfa-yasam-dongusu/

Programınıza 2003 Server'e C:\Inetpub\wwwroot\ adresine kurdunuz file upload yapmak istiyorsunuz Failed to update database

"C:\INETPUB\WWWROOT\APP_DATA\TIMETRACKER ...buna benzer bir mesaj alıyorsunuz çözümü:

ü  Internet Information Services (IIS) Yöneticisi açılır

ü  Web Siteleri klasörüne gidilir

ü  Web sitenizin üzerinde iken sağ click yapılır ve izinler seçenegi cliklenir.

ü  Ekle butonuna basılır

ü  Gelişmiş butonuna tıklanır

ü  Şimdi Bul butonuna tıklanır

ü  NETWORK SERVISE seçilir

ü  NETWORK yazan seçenegin üzerine gelinir ve yazma hakkı için checkbox tıklanır.

Programınıza 2003 Server'e C:\Inetpub\wwwroot\ adresine kurdunuz file upload yapmak istiyorsunuz Failed to update database

"C:\INETPUB\WWWROOT\APP_DATA\TIMETRACKER ...buna benzer bir mesaj alıyorsunuz çözümü:

ü  Internet Information Services (IIS) Yöneticisi açılır

ü  Web Siteleri klasörüne gidilir

ü  Web sitenizin üzerinde iken sağ click yapılır ve izinler seçenegi cliklenir.

ü  Ekle butonuna basılır

ü  Gelişmiş butonuna tıklanır

ü  Şimdi Bul butonuna tıklanır

ü  NETWORK SERVISE seçilir

ü  NETWORK yazan seçenegin üzerine gelinir ve yazma hakkı için checkbox tıklanır.

Üste

Üste

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bilgisayar, belirli komutlara göre veri işleyen ve depolayan bir makinedir.

Bilgisayarlar çok farklı biçimlerde karşımıza çıkabilirler. 20. yüzyılın ortalarındaki ilk bilgisayarlar büyük bir oda büyüklüğünde olup, günümüz bilgisayarlarından yüzlerce kat daha fazla enerji tüketiyorlardı. 21. yüzyılın başına varıldığında ise bilgisayarlar bir kol saatine sığacak ve küçük bir pil ile çalışacak hâle geldiler. Toplumumuz kişisel bilgisayarı ve onun taşınabilir eşdeğeri, dizüstü bilgisayarını, bilgi çağının simgeleri olarak tanıdılar ve bilgisayar kavramı ile özdeşleştirdiler.

Ancak, günümüzde en yaygın olarak kullanılan bilgisayar türü, gömülü bilgisayarlardır. Gömülü bilgisayarlar küçük boyutlu olup genelde diğer aygıtların denetiminde kullanılırlar. Savaş uçaklarında, çamaşır makinelerinde hatta oyuncaklarda da bulunurlar.

İstenilen programı kayıt edip istenilen zamanda çalıştırabilmeleri bilgisayarları çok yönlü kılıp hesap makinelerinden ayıran ana özellikleridir. Church-Turing tezi bu çok yönlülüğün matematiksel ifadesidir, ve herhangi bir bilgisayarın bir diğer bilgisayarın görevlerini yerine getirebileceğinin altını çizer. Dolayısıyla, karmaşıklıkları ne düzeyde olursa olsun, cep bilgisayarından süper bilgisayarlara kadar, bellek ve zaman kısıtı olmadığı takdirde hepsi aynı görevleri yerine getirebilirler.

Jacquard'ın doku tezgâhı ilk kurulabilir aygıtlardandır.

Tarihçe [değiştir]

Bilgisayar tanımının esnekliği ve zaman içerisindeki değişim süreci dolayısıyla ilk bilgisayarı saptamak güçtür. Geçmişte bilgisayar olarak bilinen birçok aygıt günümüz ölçütlerine göre bu tanımı hak etmemektedirler.

Başlangıçta bilgisayar sözcüğü hesaplama sürecini kolaylaştıran nesnelere verilen bir ad konumundaydı. Bu ilk dönemin bilgisayar örnekleri arasında sayı boncuğu (abaküs) ve AntiKitira Makinesi (M.Ö. 150-100) sayılabilir. Yüzyıllar sonra, Ortaçağ sonundaki yeni bilimsel keşifler ışığında, Avrupalı mühendisler tarafından geliştirilen bir dizi makinesel hesaplama aygıtlarının ilki ise, Wilhelm Schickard'a (1623) aittir.

Ancak, programlanabilir (veya kurulabilir) olmamaları nedeniyle bu aygıtların hiçbiri günümüz bilgisayar tanımına uymamaktadır. 1801 yılında Joseph Marie Jacquard'ın dokuma tezgâhındaki işlemi özdevinimleştirmek (otomatikleştirmek) adına ürettiği delikli kartlar ise bilgisayarların gelişme sürecindeki, kısıtlı da olsa, ilk programlanabilme (kurulabilme) izlerinden sayılır. Kullanıcının sağladığı bu kartlar sayesinde, dokuma tezgâhı kart üzerindeki delikler ile tarif edilen çizime işleyişini uyarlayabiliyordu.

Вir delikli kart

1837 yılında Charles Babbage, adını Analytical Engine (Çözümlemeli veya analitik makine) koyduğu, ilk tam programlanabilir makinesel bilgisayarı kavramsallaştırıp tasarladı. Ancak parasal nedenler ve üzerindeki çalışmalarının sonlanamaması nedeniyle bu makineyi geliştirmedi.

Delikli kartların ilk büyük ölçekli kullanımı ise Herman Hollerith tarafından, 1890 yılında muhasebe işlemlerinde kullanılmak üzere tasarlanan hesap makinesidir. Hollerith'in o dönemde bağlı olduğu işletme ise sonraki yıllarda küresel bilgisayar devine dönüşecek IBM'dir. 19. yüzyılın sonlarına varıldığında, gelecek yıllarda bilişim donanım ve kuramlarının gelişimine büyük katkıda bulunacak uygulayımlar (teknolojiler) ortaya çıkmaya başlamıştılar: delikli kartlar, Boole cebiri, boşluk tüpleri ve teletip aygıtları.

20. yüzyılın ilk yarısında ise, birçok bilimsel gereksinim, gittikçe karmaşıklaşan örneksel (analog) bilgisayarlar ile giderildiler. Ancak günümüz bilgisayarlarının yanılmazlık düzeyinden hâlâ uzaktılar.

1930'lar ve 1940'lar boyunca bilgisayar uygulayımı gelişmeye devam etti, ve sayısal elektronik bilgisayar'ın ortaya çıkışı ancak elektronik devrelerinin buluşundan (1937) sonra gerçekleşebildi. Bu dönemin önemli çalışmaları arasında aşağıdakiler sayılabilir:

EDSAC, von Neumann mimarisini uygulayan ilk bilgisayarlardandır.

• Konrad Zuse'nin "Z makineleri". Z3 (1941) ikili sayı tabanına dayalı işleyip, gerçel sayılar ile işlem yapabilen ilk makinedir. 1998 yılında Z3'ün Turing uyumlu olduğu kanıtlanmış ve böylece ilk bilgisayar unvanını edinmiştir.
• Atanasoff-Berry Bilgisayarı (1941) boşluk tüplerine dayalı olup, ikili sayı tabanının yanı sıra, sığaç tabanlı bellek donanımına sahipti.
• İngiliz yapımı Colossus Bilgisayarı (1944), kısıtlı programlanabiliriğine (kurulabilirliğine) rağmen, binlerce tüp kullanımının yeterince güvenilir bir sonuç verebileceğini göstermiştir. 2. Dünya Savaşı'nda Alman silahlı kuvvetlerinin gizli iletişimlerini çözümlemek için kullanılmıştır.
• Harvard Mark I (1944), kısıtlı kurulabilirliğe sahip bir bilgisayar.
• ABD Ordusu tarafından geliştirilen ENIAC (1946), onluk sayı tabanına dayalı olup ilk genel kullanım amaçlı eletronik bilgisayar unvanına sahiptir.

ENIAC'ın olumsuz yanlarını saptayan geliştiricileri, daha esnek ve zarif bir çözüm üzerinde çalışıp, artık saklı program mimarisi veya daha çok von Neumann mimarisi olarak tanınan tasarımı önerdiler. Bu tasarımdan ilk olarak John von Neumann (1945) yılında gerçekleştirdiği bir yayında söz etmesinden sonra, bu mimariye dayalı olarak geliştirilen bilgisayarlardan ilki İngiltere'de tamamlandı (SSEM). Aynı mimariye bir yıl sonra kavuşan ENIAC'a ise EDVAC adı verildi.

Günümüz bilgisayarlarının neredeyse tamamının bu mimariye uyumlu hâle gelmesi ile bilgisayar sözcüğünün tanımı olarak da kullanılmaktadır. Dolayısı ile bu tanıma göre geçmişteki aygıtlar bilgisayar olarak sayılmasalar da, tarihsel bağlamda yine de o biçimde anılmaktadırlar. Her ne kadar 1940'lardan bu yana bilgisayar uygulayımı köklü değişiklikler geçirmiş olsa da, çoğunluğu von Neumann mimarisine sadık kalmıştır.

Mikroişlemci von Neumann mimarisinin temel öğelerindendir.

Boşluk tüpüne dayalı bilgisayarlar 1950'ler boyunca kullanımda kaldıktan sonra, 1960'larda daha hızlı ve ucuz olan geçirgeç (transistör) tabanlı bilgisayarlar yaygınlık kazandı. Bu etkenlerin sonucunda bilgisayarların daha önce görülmemiş bir düzeyde toplu üretimine geçirildi. 1970'lere varıldığında tümleşik devre uygulayımı ve Intel 4004 gibi mikroişlemcilerin geliştirilmesi sayesinde bir kez daha büyük bir başarım ve güvenilirlik artışının yanı sıra, maliyet düşüşü de yaşandı. 1980'lerde artık bilgisayarlar, çamaşır makinesi gibi günlük hayat kullanımındaki birçok makinesel aygıtın denetleyici donanımlarındaki yerlerini almaya başlamışlardı. Yine aynı dönemde, kişisel bilgisayarlar yaygınlık kazanıyorlardı. Son olarak 1990'lardaki Internet'in gelişimi ile de bilgisayarlar artık televizyon ve telefon gibi alışılmış birer aygıt hâline gelmişlerdir.***

Yapı [değiştir]

von Neumann mimarisine göre bilgisayarlar başlıca dört bileşenden oluşurlar: aritmetik mantık birimi (AMB), denetim birimi (DB), bellek ve giriş/çıkış (G/Ç). Bu dört kesim kendi aralarında taşıt (veya yollar) ile bağlıdırlar. Aritmetik mantık birimi ile denetim biriminin yanı sıra yazmaçlar, işlemciyi (ayrıca Ana işlem birimi ve Merkezi işlem birimi) oluştururlar.

von Neumann mimarisine göre bilgisayar yapısı.

Aritmetik mantık birimi (AMB) [değiştir]

Aritmetik mantık birimi işlemci içerisinde iki tür işlemi yerine getirmek ile yükümlüdür, sayısal ve mantıksal işlemler. Herhangi bir AMB tarafından desteklenen sayısal işlemlerin sayısı ve türü işlemciye göre farklılık gösterir. Bazıları sadece toplama ve çıkarma ile sınırlıyken, diğerleri trigonometrik işlevler bile destekleyebilirler. Ancak en karmaşık görevler bile basit adımlara indirgenebildiğinden en basit işleçleri bile destekleyen bir AMB bunları hesaplamayı başarabilir.

Sayısal işlemler dışında AMB, mantıksal işleçler de kullanabilir. Boole cebiri'nin temel işlevleri (VE, VEYA, ÖZEL VEYA, DEĞİL) sayesinde karmaşık mantıksal önermeleri hesaplayabilir. Yeni nesil AMB'ler ise doğrudan yöney ve dizeyler üzerinde işlem yapmayı desteklemektedirler.

Denetim birimi (DB) [değiştir]

Denetim birimi (veya denetçi), işlemci içerisindeki yer alan kesimlerin doğru çalışmaları için yönlendirilmeleri ile yükümlüdür. Birincil görevi, çalıştırılan programın her komutunu çözmek ve işlemci içerisinde kullanılabilecek sinyallere çevirmektir. Bunun dışında çalıştırılan programın hangi komutunda bulunulduğunu da tutan program sayacının içerir. Son dönem bilgisayarların denetim birimleri, söz konusu programın komut sırasını değiştirip hızlandırabilen yapılara sahiptirler.

Bellek [değiştir]

Bir bilgisayarın belleği, sayılar içeren bir hücreler bütünü olarak düşünülebilir. Her hücreye yazılabilir ve içeriği okunabilir. Her hücrenin kendisine özel bir bulunağı (adresi) vardır. Bir komut örneğin 34 sayılı hücrenin içeriğini 5.689 sayılı hücre ile toplayıp 78. hücreye yerleştirmek olabilir. İçerdikleri sayılar herhangi bir şey olabilir, sayı, komut, bulunak, harf, vb. İçeriğinin doğasını ancak onu kullanan program belirler. Günümüz bilgisayarlarının çoğunluğu veriyi kaydetmek için ikili sayıları kullanır ve her hücre 8 bit (yani bir bayt) içerebilir.

Kişisel bilgisayar: (1) Ekran, (2) Ana kart (3) İşlemci (CPU) (4) Bellek (RAM) (5) Genişletme Kartları (PCI-X, AGP, vb.) (6) Güç Kaynağı (7) Optik Disk Sürücü (DVD, CD, vb.) (8) Sabit Disk (9) Klavye (10) Fare

Dolayısıyla bir bayt 255 farklı sayıyı ifade edebilir, bunlar ancak 0 dan 255'e veya -128 den +127'ye olabilirler. Yan yana yerleşmiş birden fazla bayt kullanıldığında ise (genelde 2, 4 veya 8) çok daha büyük sayıların kaydedilmesi mümkün olur. Çağımız bilgisayarlarının bellekleri milyarlarca bayt içermektedirler.

Bilgisayarlarda üç adet bellek türü bulunur. İşlemci içerisinde yer alan yazmaçlar, son derece hızlı ancak çok sınırlı sığaya sahiptirler. İşlemcinin çok daha yavaş olan ana belleğe olan erişim gereksinimini gidermek için kullanılırlar. Ana bellek ise Rastgele erişimli bellek (REB veya RAM, Random Access Memory) ve Salt okunur bellek (SOB veya ROM, Read Only Memory) olmak üzere ikiye ayrılır. RAM'a istenildiği zaman yazılabilir ve içeriği ancak güç sürdüğü sürece korunur. ROM ise sadece okunabilen ve önceden yerleştirilmiş bilgiler içerir. Bu içeriği güçten bağımsız olarak korur. Örneğin herhangi bir veri veya komut RAM'da bulunurken, bilgisayar donanımını düzenleyen BIOS ROM'da yer alır.

Son bir bellek alt türü ise ön bellektir (cache memory). İşlemci içerisinde yer alır ve yazmaçlardan büyük sığaya sahip olmanın yanı sıra ana bellekten de hızlıdır.

Sabit diskler bilgisayarların en çok tanınan G/Ç birimlerindendirler.

Giriş/Çıkış (G/Ç) [değiştir]

G/Ç bir bilgisayarın dış dünyadan veri alışverişinde bulunmak için kullandığı araçtır. Yaygın olarak kullanılan giriş birimleri arasında klavye ve fare, çıkış için ise ekran (veya görüntüleyici, monitör) ve yazıcı sayılabilir. Sabit ve optik diskler ise her iki görevi de üstlenirler.

Bilgisayar ağları [değiştir]

1970'lerde ABD'li mühendisler ordu içerisinde yürütülen bir tasarı çerçevesinde bilgisayarları birbirleri ile bağlayıp (ARPANET), günümüzde bilgisayar ağı olarak bilinen yapının temellerini attılar. Zaman içerisinde bu bilgisayar ağı, ordu ve akademik birimler ile de sınırlı kalmayıp genişledi ve bugün milyonlarca bilgisayar içerden Bilgisunar (Internet veya Genel ağ) oluştu. 1990'lara gelindiğinde ise, İsviçre'nin CERN araştırma merkezinde geliştirilen Küresel ağ (World Wide Web, WWW) adlı iletişim kuralları, e-posta gibi uygulamalar ve ethernet gibi ucuz donanımsal çözümler ile bilgisayar ağları yaygınlık kazandılar.

Ek konular [değiştir]

Donanım [değiştir]

Disket sürücü, sabit disk ve optik diskin bulunduğu çevresel birimlerin toplandığı standart tip bilgisayar kasası

Donanım kavramı bir bilgisayarın tüm dokunulabilir bileşenlerini kapsar.

Yazılım [değiştir]

Yazılım kavramı bilgisayardaki özdek (maddi) olmayan tüm bileşenleri tanımlar: programlar, iletişim kuralları ve veriler hepsi yazılımdır.

Ayrıca bakınız [değiştir]

Teknoloji Portalı

• Bilgisayar bilimleri
• Bilgisayar güvenliği
• Hesaplanabilirlik

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

   

Wikimedia Commons'da Bilgisayar ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.

   

Vikisözlükte Bilgisayar ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

   

Türkçe Özgür Kitaplarda Bilgisayar ile ilgili kitap bulunmaktadır.

   

Özdeyişlerde Bilgisayar ile ilgili bilgi bulunmaktadır.

Bilgisayar, belirli komutlara göre veri işleyen ve depolayan bir makinedir.

Bilgisayarlar çok farklı biçimlerde karşımıza çıkabilirler. 20. yüzyılın ortalarındaki ilk bilgisayarlar büyük bir oda büyüklüğünde olup, günümüz bilgisayarlarından yüzlerce kat daha fazla enerji tüketiyorlardı. 21. yüzyılın başına varıldığında ise bilgisayarlar bir kol saatine sığacak ve küçük bir pil ile çalışacak hâle geldiler. Toplumumuz kişisel bilgisayarı ve onun taşınabilir eşdeğeri, dizüstü bilgisayarını, bilgi çağının simgeleri olarak tanıdılar ve bilgisayar kavramı ile özdeşleştirdiler.

Ancak, günümüzde en yaygın olarak kullanılan bilgisayar türü, gömülü bilgisayarlardır. Gömülü bilgisayarlar küçük boyutlu olup genelde diğer aygıtların denetiminde kullanılırlar. Savaş uçaklarında, çamaşır makinelerinde hatta oyuncaklarda da bulunurlar.

İstenilen programı kayıt edip istenilen zamanda çalıştırabilmeleri bilgisayarları çok yönlü kılıp hesap makinelerinden ayıran ana özellikleridir. Church-Turing tezi bu çok yönlülüğün matematiksel ifadesidir, ve herhangi bir bilgisayarın bir diğer bilgisayarın görevlerini yerine getirebileceğinin altını çizer. Dolayısıyla, karmaşıklıkları ne düzeyde olursa olsun, cep bilgisayarından süper bilgisayarlara kadar, bellek ve zaman kısıtı olmadığı takdirde hepsi aynı görevleri yerine getirebilirler.

Jacquard'ın doku tezgâhı ilk kurulabilir aygıtlardandır.

Tarihçe [değiştir]

Bilgisayar tanımının esnekliği ve zaman içerisindeki değişim süreci dolayısıyla ilk bilgisayarı saptamak güçtür. Geçmişte bilgisayar olarak bilinen birçok aygıt günümüz ölçütlerine göre bu tanımı hak etmemektedirler.

Başlangıçta bilgisayar sözcüğü hesaplama sürecini kolaylaştıran nesnelere verilen bir ad konumundaydı. Bu ilk dönemin bilgisayar örnekleri arasında sayı boncuğu (abaküs) ve AntiKitira Makinesi (M.Ö. 150-100) sayılabilir. Yüzyıllar sonra, Ortaçağ sonundaki yeni bilimsel keşifler ışığında, Avrupalı mühendisler tarafından geliştirilen bir dizi makinesel hesaplama aygıtlarının ilki ise, Wilhelm Schickard'a (1623) aittir.

Ancak, programlanabilir (veya kurulabilir) olmamaları nedeniyle bu aygıtların hiçbiri günümüz bilgisayar tanımına uymamaktadır. 1801 yılında Joseph Marie Jacquard'ın dokuma tezgâhındaki işlemi özdevinimleştirmek (otomatikleştirmek) adına ürettiği delikli kartlar ise bilgisayarların gelişme sürecindeki, kısıtlı da olsa, ilk programlanabilme (kurulabilme) izlerinden sayılır. Kullanıcının sağladığı bu kartlar sayesinde, dokuma tezgâhı kart üzerindeki delikler ile tarif edilen çizime işleyişini uyarlayabiliyordu.

Вir delikli kart

1837 yılında Charles Babbage, adını Analytical Engine (Çözümlemeli veya analitik makine) koyduğu, ilk tam programlanabilir makinesel bilgisayarı kavramsallaştırıp tasarladı. Ancak parasal nedenler ve üzerindeki çalışmalarının sonlanamaması nedeniyle bu makineyi geliştirmedi.

Delikli kartların ilk büyük ölçekli kullanımı ise Herman Hollerith tarafından, 1890 yılında muhasebe işlemlerinde kullanılmak üzere tasarlanan hesap makinesidir. Hollerith'in o dönemde bağlı olduğu işletme ise sonraki yıllarda küresel bilgisayar devine dönüşecek IBM'dir. 19. yüzyılın sonlarına varıldığında, gelecek yıllarda bilişim donanım ve kuramlarının gelişimine büyük katkıda bulunacak uygulayımlar (teknolojiler) ortaya çıkmaya başlamıştılar: delikli kartlar, Boole cebiri, boşluk tüpleri ve teletip aygıtları.

20. yüzyılın ilk yarısında ise, birçok bilimsel gereksinim, gittikçe karmaşıklaşan örneksel (analog) bilgisayarlar ile giderildiler. Ancak günümüz bilgisayarlarının yanılmazlık düzeyinden hâlâ uzaktılar.

1930'lar ve 1940'lar boyunca bilgisayar uygulayımı gelişmeye devam etti, ve sayısal elektronik bilgisayar'ın ortaya çıkışı ancak elektronik devrelerinin buluşundan (1937) sonra gerçekleşebildi. Bu dönemin önemli çalışmaları arasında aşağıdakiler sayılabilir:

EDSAC, von Neumann mimarisini uygulayan ilk bilgisayarlardandır.

• Konrad Zuse'nin "Z makineleri". Z3 (1941) ikili sayı tabanına dayalı işleyip, gerçel sayılar ile işlem yapabilen ilk makinedir. 1998 yılında Z3'ün Turing uyumlu olduğu kanıtlanmış ve böylece ilk bilgisayar unvanını edinmiştir.
• Atanasoff-Berry Bilgisayarı (1941) boşluk tüplerine dayalı olup, ikili sayı tabanının yanı sıra, sığaç tabanlı bellek donanımına sahipti.
• İngiliz yapımı Colossus Bilgisayarı (1944), kısıtlı programlanabiliriğine (kurulabilirliğine) rağmen, binlerce tüp kullanımının yeterince güvenilir bir sonuç verebileceğini göstermiştir. 2. Dünya Savaşı'nda Alman silahlı kuvvetlerinin gizli iletişimlerini çözümlemek için kullanılmıştır.
• Harvard Mark I (1944), kısıtlı kurulabilirliğe sahip bir bilgisayar.
• ABD Ordusu tarafından geliştirilen ENIAC (1946), onluk sayı tabanına dayalı olup ilk genel kullanım amaçlı eletronik bilgisayar unvanına sahiptir.

ENIAC'ın olumsuz yanlarını saptayan geliştiricileri, daha esnek ve zarif bir çözüm üzerinde çalışıp, artık saklı program mimarisi veya daha çok von Neumann mimarisi olarak tanınan tasarımı önerdiler. Bu tasarımdan ilk olarak John von Neumann (1945) yılında gerçekleştirdiği bir yayında söz etmesinden sonra, bu mimariye dayalı olarak geliştirilen bilgisayarlardan ilki İngiltere'de tamamlandı (SSEM). Aynı mimariye bir yıl sonra kavuşan ENIAC'a ise EDVAC adı verildi.

Günümüz bilgisayarlarının neredeyse tamamının bu mimariye uyumlu hâle gelmesi ile bilgisayar sözcüğünün tanımı olarak da kullanılmaktadır. Dolayısı ile bu tanıma göre geçmişteki aygıtlar bilgisayar olarak sayılmasalar da, tarihsel bağlamda yine de o biçimde anılmaktadırlar. Her ne kadar 1940'lardan bu yana bilgisayar uygulayımı köklü değişiklikler geçirmiş olsa da, çoğunluğu von Neumann mimarisine sadık kalmıştır.

Mikroişlemci von Neumann mimarisinin temel öğelerindendir.

Boşluk tüpüne dayalı bilgisayarlar 1950'ler boyunca kullanımda kaldıktan sonra, 1960'larda daha hızlı ve ucuz olan geçirgeç (transistör) tabanlı bilgisayarlar yaygınlık kazandı. Bu etkenlerin sonucunda bilgisayarların daha önce görülmemiş bir düzeyde toplu üretimine geçirildi. 1970'lere varıldığında tümleşik devre uygulayımı ve Intel 4004 gibi mikroişlemcilerin geliştirilmesi sayesinde bir kez daha büyük bir başarım ve güvenilirlik artışının yanı sıra, maliyet düşüşü de yaşandı. 1980'lerde artık bilgisayarlar, çamaşır makinesi gibi günlük hayat kullanımındaki birçok makinesel aygıtın denetleyici donanımlarındaki yerlerini almaya başlamışlardı. Yine aynı dönemde, kişisel bilgisayarlar yaygınlık kazanıyorlardı. Son olarak 1990'lardaki Internet'in gelişimi ile de bilgisayarlar artık televizyon ve telefon gibi alışılmış birer aygıt hâline gelmişlerdir.***

Yapı [değiştir]

von Neumann mimarisine göre bilgisayarlar başlıca dört bileşenden oluşurlar: aritmetik mantık birimi (AMB), denetim birimi (DB), bellek ve giriş/çıkış (G/Ç). Bu dört kesim kendi aralarında taşıt (veya yollar) ile bağlıdırlar. Aritmetik mantık birimi ile denetim biriminin yanı sıra yazmaçlar, işlemciyi (ayrıca Ana işlem birimi ve Merkezi işlem birimi) oluştururlar.

von Neumann mimarisine göre bilgisayar yapısı.

Aritmetik mantık birimi (AMB) [değiştir]

Aritmetik mantık birimi işlemci içerisinde iki tür işlemi yerine getirmek ile yükümlüdür, sayısal ve mantıksal işlemler. Herhangi bir AMB tarafından desteklenen sayısal işlemlerin sayısı ve türü işlemciye göre farklılık gösterir. Bazıları sadece toplama ve çıkarma ile sınırlıyken, diğerleri trigonometrik işlevler bile destekleyebilirler. Ancak en karmaşık görevler bile basit adımlara indirgenebildiğinden en basit işleçleri bile destekleyen bir AMB bunları hesaplamayı başarabilir.

Sayısal işlemler dışında AMB, mantıksal işleçler de kullanabilir. Boole cebiri'nin temel işlevleri (VE, VEYA, ÖZEL VEYA, DEĞİL) sayesinde karmaşık mantıksal önermeleri hesaplayabilir. Yeni nesil AMB'ler ise doğrudan yöney ve dizeyler üzerinde işlem yapmayı desteklemektedirler.

Denetim birimi (DB) [değiştir]

Denetim birimi (veya denetçi), işlemci içerisindeki yer alan kesimlerin doğru çalışmaları için yönlendirilmeleri ile yükümlüdür. Birincil görevi, çalıştırılan programın her komutunu çözmek ve işlemci içerisinde kullanılabilecek sinyallere çevirmektir. Bunun dışında çalıştırılan programın hangi komutunda bulunulduğunu da tutan program sayacının içerir. Son dönem bilgisayarların denetim birimleri, söz konusu programın komut sırasını değiştirip hızlandırabilen yapılara sahiptirler.

Bellek [değiştir]

Bir bilgisayarın belleği, sayılar içeren bir hücreler bütünü olarak düşünülebilir. Her hücreye yazılabilir ve içeriği okunabilir. Her hücrenin kendisine özel bir bulunağı (adresi) vardır. Bir komut örneğin 34 sayılı hücrenin içeriğini 5.689 sayılı hücre ile toplayıp 78. hücreye yerleştirmek olabilir. İçerdikleri sayılar herhangi bir şey olabilir, sayı, komut, bulunak, harf, vb. İçeriğinin doğasını ancak onu kullanan program belirler. Günümüz bilgisayarlarının çoğunluğu veriyi kaydetmek için ikili sayıları kullanır ve her hücre 8 bit (yani bir bayt) içerebilir.

Kişisel bilgisayar: (1) Ekran, (2) Ana kart (3) İşlemci (CPU) (4) Bellek (RAM) (5) Genişletme Kartları (PCI-X, AGP, vb.) (6) Güç Kaynağı (7) Optik Disk Sürücü (DVD, CD, vb.) (8) Sabit Disk (9) Klavye (10) Fare

Dolayısıyla bir bayt 255 farklı sayıyı ifade edebilir, bunlar ancak 0 dan 255'e veya -128 den +127'ye olabilirler. Yan yana yerleşmiş birden fazla bayt kullanıldığında ise (genelde 2, 4 veya 8) çok daha büyük sayıların kaydedilmesi mümkün olur. Çağımız bilgisayarlarının bellekleri milyarlarca bayt içermektedirler.

Bilgisayarlarda üç adet bellek türü bulunur. İşlemci içerisinde yer alan yazmaçlar, son derece hızlı ancak çok sınırlı sığaya sahiptirler. İşlemcinin çok daha yavaş olan ana belleğe olan erişim gereksinimini gidermek için kullanılırlar. Ana bellek ise Rastgele erişimli bellek (REB veya RAM, Random Access Memory) ve Salt okunur bellek (SOB veya ROM, Read Only Memory) olmak üzere ikiye ayrılır. RAM'a istenildiği zaman yazılabilir ve içeriği ancak güç sürdüğü sürece korunur. ROM ise sadece okunabilen ve önceden yerleştirilmiş bilgiler içerir. Bu içeriği güçten bağımsız olarak korur. Örneğin herhangi bir veri veya komut RAM'da bulunurken, bilgisayar donanımını düzenleyen BIOS ROM'da yer alır.

Son bir bellek alt türü ise ön bellektir (cache memory). İşlemci içerisinde yer alır ve yazmaçlardan büyük sığaya sahip olmanın yanı sıra ana bellekten de hızlıdır.

Sabit diskler bilgisayarların en çok tanınan G/Ç birimlerindendirler.

Giriş/Çıkış (G/Ç) [değiştir]

G/Ç bir bilgisayarın dış dünyadan veri alışverişinde bulunmak için kullandığı araçtır. Yaygın olarak kullanılan giriş birimleri arasında klavye ve fare, çıkış için ise ekran (veya görüntüleyici, monitör) ve yazıcı sayılabilir. Sabit ve optik diskler ise her iki görevi de üstlenirler.

Bilgisayar ağları [değiştir]

1970'lerde ABD'li mühendisler ordu içerisinde yürütülen bir tasarı çerçevesinde bilgisayarları birbirleri ile bağlayıp (ARPANET), günümüzde bilgisayar ağı olarak bilinen yapının temellerini attılar. Zaman içerisinde bu bilgisayar ağı, ordu ve akademik birimler ile de sınırlı kalmayıp genişledi ve bugün milyonlarca bilgisayar içerden Bilgisunar (Internet veya Genel ağ) oluştu. 1990'lara gelindiğinde ise, İsviçre'nin CERN araştırma merkezinde geliştirilen Küresel ağ (World Wide Web, WWW) adlı iletişim kuralları, e-posta gibi uygulamalar ve ethernet gibi ucuz donanımsal çözümler ile bilgisayar ağları yaygınlık kazandılar.

Ek konular [değiştir]

Donanım [değiştir]

Disket sürücü, sabit disk ve optik diskin bulunduğu çevresel birimlerin toplandığı standart tip bilgisayar kasası

Donanım kavramı bir bilgisayarın tüm dokunulabilir bileşenlerini kapsar.

Yazılım [değiştir]

Yazılım kavramı bilgisayardaki özdek (maddi) olmayan tüm bileşenleri tanımlar: programlar, iletişim kuralları ve veriler hepsi yazılımdır.

Ayrıca bakınız [değiştir]

Teknoloji Portalı

• Bilgisayar bilimleri
• Bilgisayar güvenliği
• Hesaplanabilirlik

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

   

Wikimedia Commons'da Bilgisayar ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.

   

Vikisözlükte Bilgisayar ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

   

Türkçe Özgür Kitaplarda Bilgisayar ile ilgili kitap bulunmaktadır.

   

Özdeyişlerde Bilgisayar ile ilgili bilgi bulunmaktadır.